TÜRK ŞİİRİNİN KÜLTÜREL MİRAS KONFERANSI TAHRAN DA YAPILDI

ECO Kültür Enstitüsünde Türk Şiirinin Kültürel Mirası Konferansı Düzenlendi

İran’ın başkenti Tahran’da ECO Kültür Enstitüsü (ECI), düşünür, sosyolog ve şair Ziya Gökalp’in doğumunun 150. yıl dönümü dolayısıyla Türk Şiirinin Kültürel Mirası Uluslararası Konferansına ev sahipliği yaptı. Konferansta, Türk şiirinin tarihsel gelişimi, önemli şair ve düşünürlerin mirası ve ECO bölgesinin ortak kültürel değerleri ele alındı.

Kültürel Miras ve Bölgesel İş Birliği

Konferans, ECO Kültür Enstitüsü Başkanı Büyükelçi Muhammad Hassan’ın açılış konuşmasıyla başladı. İran’ın Tebriz, Kum, Zencan, Erdebil ve Save şehirlerinden gelen araştırmacıların yanı sıra akademisyenler, şiir severler ve diplomatik temsilciler de etkinliğe katıldı. Suudi Arabistan’ın Tahran Büyükelçisi Abdullah bin Suud el Anzi de katılımcılar arasında yer aldı.

Hassan, Türk şiirinin Türkistan’dan Kafkasya’ya, Anadolu’dan Balkanlar’a uzanan geniş kültürel coğrafyasına dikkat çekti. Ortak edebî mirasın kültürel diplomasiye katkı sunduğunu belirtti. Şiirin, ECO bölgesinde barış, dostluk ve karşılıklı anlayışın güçlendirilmesindeki rolünü vurguladı. Hassan ayrıca 21 Ekim Özbek Dili Günü de tebrik etti.

Türkiye Cumhuriyeti Tahran Büyükelçiliği Kültür ve Tanıtma Müşaviri Dr. Gökhan Çetinkaya da açılışta konuştu. Çetinkaya, Türkiye ile bölge ülkeleri arasındaki tarihî ve kültürel bağlara değindi. Ziya Gökalp gibi önemli düşünürlerin mirasının yaşatılmasının önemini vurguladı.

Konferans koordinatörü ve ECO Kültür Enstitüsü Direktör Yardımcısı Dr. Ahmet Akalın ise bilimsel ve kültürel iş birliğinin geliştirilmesine dikkat çekti.

Ziya Gökalp’in Düşünce Dünyası ve Muhammed İkbal ile İlişkisi

Pakistan’ın Modern Diller Millî Üniversitesi (NUML) Türkoloji Bölümü öğretim üyesi Nur Yasemin Rahoojo, konferansın ana konuşmasını video bağlantısıyla gerçekleştirdi. Rahoojo, Ziya Gökalp’in hayatını, düşüncelerini ve Türk düşünce tarihindeki yerini değerlendirdi.

Gökalp’in fikirlerini Pakistan’ın genç kuşaklarına tanıtmayı amaçladığını belirten Rahoojo, bu konudaki çalışmalarında Pakistanlı şair İftihar Arif’in teşvikinin etkili olduğunu ifade etti.

Rahoojo, sunumunda Gökalp’in millî kültür ile evrensel medeniyet arasında kurduğu ilişkiyi ele aldı. Gökalp’in kültürel kimliği korurken modernleşmeyi mümkün gören yaklaşımını değerlendirdi. Ayrıca Mustafa Kemal Atatürk’e atfedilen ve Gökalp’in düşünsel etkisini vurgulayan ünlü söze değindi: “Bedenimin babası Ali Rıza Efendi, duygularımın babası Namık Kemal, fikirlerimin babası ise Ziya Gökalp’tir”.

Sunumun dikkat çeken bölümlerinden biri de Gökalp ile Pakistanlı şair ve filozof Allame Muhammed İkbal arasındaki düşünsel ilişkiydi. Rahoojo, İkbal’in İslam’da Dinî Düşüncenin Yeniden İnşası adlı eserine atıfta bulundu. İkbal’in, Almanca kaynaklar aracılığıyla incelediği Gökalp’in görüşlerini İslam modernizmi ve evrensel düşünce idealleri çerçevesinde değerlendirdiğini belirtti. Bu ilişki, Türk ve Pakistanlı düşünürlerin modernleşme konusundaki düşünsel yakınlığını ortaya koydu.

Rahoojo ayrıca Gökalp’in “Ergenekon” şiirini inceledi. Şiirin dayanışma, direnç, ortak irade ve kültürel kimlik temalarını ele aldı. Ergenekon anlatısını, toplumların krizleri aşma gücünü simgeleyen bir edebî anlatı olarak değerlendirdi. Araştırması kapsamında şiirin İngilizce çevirisinin Pakistan Fikrî Mülkiyet Kurumu nezdinde tescil edildiğini de aktardı.

Türk Şiirinin Önde Gelen Şairleri Ele Alındı

Konferansın diğer oturumlarında yedi araştırmacı ve akademisyen, Türk edebiyatının önemli isimleri üzerine sunumlar yaptı.

Dr. Metin Yıldırım, Ziya Gökalp ile Yunus Emre arasındaki düşünsel ilişkiyi ele aldı. Gökalp’in millî kültür anlayışı ile Yunus Emre’nin halkın diline dayanan şiir geleneği arasındaki bağlantıya dikkat çekti. Ayrıca 1911-2024 yılları arasında Yunus Emre üzerine yayımlanan 4.833 akademik çalışmayı kapsayan bibliyografik araştırmasını tanıttı.

Nur-Mubarak Kazak Üniversitesinden Prof. Dr. Hossein Khoshbaten 21 Ekim Özbek Dil Bayramını kutlayarak başladığı konuşmasında Ali Şir Nevai’nin Çağatay edebiyatına ve Türk diline katkılarını değerlendirdi. Nevai’nin eserlerinin Türkçenin edebî ve düşünsel ifade gücünü ortaya koyduğunu belirtti. Nevai’nin gazallerinden oluşan yanında getirdiği nadir bir yazma eseri izleyicilere tanıttı. Ayrıca Hoca Ahmet Yesevi geleneğinin önemini vurguladı.

Allameh Tabataba’i Üniversitesinden Dr. Amir Ali Barghi, Türkmen şair Mahtumkulu Firagi şiirlerinde öne çıkan vatan sevgisi, tasavvuf ve toplumsal dayanışma temalarını inceledi. Barghi Mahtumkulu’nin şiirlerinden güzel bir örneği dinleyicilerle paylaştı.

Araştırmacı Dr. Ali Permu, Fuzuli’nin Türkçe, Farsça ve Arapça edebiyat gelenekleri arasındaki yerini değerlendirdiği konuşmasında şairin tasavvufi düşüncesini ve şiirlerindeki estetik özellikleri vurguladı. Ardından Fuzuli’nin bir gazelini örnek olarak okudu.

Urmiye Üniversitesinden Erfan Eshghinour, İmadeddin Seyid Nesimi’nin tasavvufi ve felsefi düşüncelerini ele aldı. Nesimi’nin Türk diline, özellikle Oğuz Türkçesine edebi katkılarını değerlendirdi. Bu dilin inkişafındaki yerini vurguladı. Ayrıca Nesimi’nin hem doğu hem de batı Türkçesinde edebi açıdan saygın bir yere sahip olduğunu belirtti.

Dr. Tara Mokhtari ise Tilim Han’ın şiirlerinde halk bilgeliğinin, ahlaki değerlerin ve günlük yaşamın izlerini değerlendirdi. Dr. Mokhtari, Tilim Han’ın Saveh şehrinin sözlü kültüründe hala canlılığını koruyan şiirlerinden bir örneği kendi babasının sesiyle konuklara dinletti.

Seyit Haydar Bayat, İstiklâl Marşı şairi Mehmet Akif Ersoy’un düşüncelerini ve millî bağımsızlık anlayışını ele aldı. Ersoy’un şiirlerinin ahlaki sorumluluk, özgürlük ve toplumsal mücadele bakımından taşıdığı önemin altını çizdi. Türk İstiklâl Marşı’nın yalnızca millî bir marş olmadığını; özgürlük, bağımsızlık ve demokrasi ideallerini yansıtan bir manifesto niteliği taşıdığını vurguladı.

Kültürel Diplomasiye Katkı

Konferansta Türk şiirinin edebî mirası ele alındı. Ziya Gökalp, Yunus Emre, Seyid Nesimi, Ali Şir Nevai, Fuzuli, Mahtumkulu Firaki, Tilim Han ve Mehmet Akif Ersoy’un edebi kişilikleri üzerine değerlendirmelerde bulunuldu. Konferans, kültürel mirasın araştırılması ve gelecek kuşaklara aktarılmasına katkı sundu.